Chùa Tổ còn có tên chữ là “Phúc Nghiêm Tự” thuộc thôn Mãn Xá (làng Mèn), tổng Khương Tự, huyện Siêu Loại, phủ Thuận An, xứ Kinh Bắc nay là thôn Mãn Xá, xã Hà Mãn huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh được biết đến không chỉ là điểm hành hương của các phật tử mà còn được biết đến với những huyền tích linh thiêng nơi Trung tâm Phật giáo nước Việt xưa.
Theo các nguồn thư tịch cổ cho biết, chùa Tổ được khởi dựng từ những năm đầu của thế kỷ III sau Công nguyên. Chùa chính là tư gia của ông bà Tu Định - thân sinh Phật mẫu Man Nương, về sau đã "hoá gia vi tự" làm nơi thờ cúng ông bà Tu Định, Phật tổ Man Nương và Phật.
Sự tồn tại của chùa Tổ từ khi khởi dựng đến nay luôn gắn liền cùng hệ thống các chùa thờ Tứ Pháp (Chùa Dâu - Pháp Vân, chùa Đậu - Pháp Vũ, chùa Dàn - Pháp Lôi, chùa Tướng - Pháp Điện) trong vùng. Mặc dù trải qua trường kỳ lịch sử, chịu nhiều sự tác động của thiên nhiên, con người nhưng đến nay ngôi chùa vẫn đứng vững vàng và là một trong những địa điểm không thể thiếu để du khách xa gần hàng năm hành hương về lễ Phật trong những dịp tết đến xuân về và ngày hội. Chùa đã được Nhà nước xếp hạng cấp Quốc gia, Quyết định số 24/2001/QĐ-BVHTT, ngày 20/4/2001.
Chùa nằm trên một khu đất cao, thoáng, rộng thấp thoáng dưới những tán cây cổ thụ, bao quanh là nhà cửa dân cư và những cánh đồng lúa, hoa màu tươi tốt. Chùa Tổ là một quần thể kiến trúc hoàn chỉnh với nhiều hạng mục công trình gồm: Tam quan, Tiền đường 7 gian 2 dĩ, Thiêu hương 2 gian, Thượng điện 3 gian, chùa Trên 3 gian, nhà Tăng 5 gian, nhà Pháp đường 5 gian, nhà Tổ 5 gian, giếng Man Nương (tương truyền là nơi Man Nương đã cắm cây tích trượng cứu hạn cho nhân dân).
Tất cả các công trình của ngôi chùa đều nằm trên một trục chính, quay hướng Đông Nam. Nghệ thuật kiến trúc ở các hạng mục công trình của chùa theo phong cách chung, bộ khung gỗ lim được cấu tạo bởi các bộ vì theo kiểu thức kẻ trường, con chồng trụ giá chiêng. Hệ thống kẻ chạm nổi đề tài rồng mây, riêng tòa Thượng điện là công trình kiến trúc độc đáo nền cao vượt hẳn lên so với các công trình khác có 3 hàng cột cao nâng phần mái tạo kiểu chồng diềm. Ba mặt sau có hiên chạy xung quanh và các cột đỡ trên đề câu đối, tường có nhiều bích họa vẽ các tích phật. Có thể nói, chùa Tổ là một công trình văn hoá tín ngưỡng độc đáo mang đậm bản sắc văn hoá truyền thống Việt Nam.
Chùa Tổ là một trong những di tích quan trọng trong quần thể các di tích thờ Tứ Pháp của tỉnh Bắc Ninh. Đến nay chùa Tổ (Phúc Nghiêm) cùng với các chùa thờ Tứ Pháp vẫn bảo tồn được các lễ nghi của lễ hội nổi tiếng ở vùng Dâu này. Vào chiều mồng tám, nhân dân trong xã tổ chức rước Phật “Thạch Quang” và Phật “Tứ Pháp” về chùa Mãn Xá để bái tổ. Đây cũng là chứng cứ, là cơ sở cho chúng ta tìm hiểu về đặc trưng về văn hoá Dâu cổ, về những truyền thuyết dân gian gắn với lịch sử nước nhà.
Hiện nay, chùa vẫn còn bảo lưu được hệ thống hiện vật phong phú có niên đại tạo tác thời Lê - Nguyễn như bia đá, chuông đồng, tượng Phật. Đặc biệt là tấm bia đá “Phúc Nghiêm tự sự tích bi” được dựng vào năm 1751 và bia Hậu dựng năm Tự Đức thứ 3 (1849) cho biết về lịch sử hình thành phát triển của khu di tích.
Lên hệ hướng dẫn viên: Nguyễn Thị Hồng Vân - Phó trưởng phòng Quản lý di tích quốc gia đặc biệt - Ban Quản lý di tích tỉnh Bắc Ninh.
Điện thoại: 0972.209.645
Nguồn: Ban quản lý Di tích tỉnh Bắc Ninh.
