Nhắc đến làng Diềm hay còn gọi là làng Viêm Xá (nay là khu phố Viêm Xá, phường Hòa Long, thành phố Bắc Ninh người ta không chỉ nhớ về những làn điệu Quan họ nổi tiếng xưa nay mà nơi đây còn được biết tới với một ngôi đình cổ rất bề thế như câu ca xưa:
Thứ nhất là đình Đông Khang
Thứ nhì Đình Bảng, vẻ vang đình Diềm.
Đình Viêm Xá (Diềm) vốn được khởi dựng từ lâu đời, thời Lê Trung Hưng (1692) được tu bổ với kiến trúc to lớn, nghệ thuật chạm khắc tinh tế, đặc sắc. Với giá trị đặc biệt về quy mô, mỹ thuật, lịch sử, đình làng Viêm Xá đã trở thành niềm tự hào không chỉ người dân địa phương mà là của người dân Kinh Bắc. Đình Viêm Xá được xếp hạng là loại hình di tích kiến trúc nghệ thuật, xếp hạng cấp Quốc gia ngày 13/01/1694.
Đình Viêm Xá nằm trong quần thể di tích đình, đền chùa của làng. Di tích tọa lạc trên một khu đất cao đầu làng, chếch hướng Đông Nam. Theo các cụ cao niên trong làng cho biết, vốn xưa đình có kiến quy mô 7 gian, với các cột có đường kính rất lớn và có sàn gỗ theo kiểu long thuyền. Qua nhiều lần tu bổ, hiện nay, đình làng Viêm Xá có kiến trúc hình chữ Công gồm: Đại đình, Ống muống và Hậu cung. Đại đình có quy mô 1 gian 2 chái, 2 dĩ, được liên kết bởi 3 bộ vì, mỗi bộ vì gồm 6 hàng chân cột, vì nóc theo kiểu “giá chiêng”, vì nách chồng rường kiểu ván mê. Hậu cung 1 gian, kết cấu vì nóc theo kiểu “giá chiêng”, vì nách kiểu “chồng rường”. Trên các cấu kiện kiến trúc của toàn bộ công trình chạm vân mây, rồng và hoa lá cách điệu nghệ thuật.
Đặc biệt, đình Viêm Xá hiện còn bảo lưu được bức cửa võng có niên đại thời Lê. Toàn bộ bức cửa võng chạy dài từ thương lương trên độ cao 7 m và xuống tận nền đình. Cửa võng được chia làm 4 tầng, 9 lớp, cửa võng thếp vàng rực rỡ. Người thợ xưa sử dụng phương pháp chạm lộng với các đề tài “tứ linh”, “tứ quý” có sự biến tấu phong phú. Ở đây còn có hình thượng thiếu nữ tóc dài, người cưỡi voi, người cưới lân, chim, thú trong khóm trúc… Đan xen là những dải mây lưỡi mác, hoa lá. Tất cả bức cửa võng được chạm liên hoàn theo một thể thống nhất và sự đang đối. Có thể nói, ở đây người nghệ sĩ đã tập trung cao độ sự kỳ công và sáng tạo để tạo nên một bức tranh hoàn hảo, một bức cửa võng hoàn mỹ độc nhất vô nhị ở Kinh Bắc xưa. Năm 2019, bức cửa võng đình Viêm Xá đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia.
Đình thờ đức Thánh Tam Giang và phối thờ Đức Vua Bà, Quan Đô Thống, Giáp Ngọ, Lục vị Bảo Hựu. Theo thần tích còn lưu giữ tại đình làng cho biết, Thánh Tam Giang là vị tướng của Triệu Quang Phục có công đánh giặc Lương thế kỷ thứ VI. Sau khi hóa, các ngài hiển ứng âm phù các triều vua đánh giặc. Những tư liệu lịch sử về các vị thành hoàng làng góp phần giáo dục về truyền thống lịch sử yêu nước cho nhân dân nhất là thế hệ trẻ.
Di tích còn lưu giữ được nhiều cổ vật có giá trị thế kỷ XVII-XVIII, đặc biệt là 28 đạo sắc phong gốc do các đời Vua ban cho các nhân vật được thờ tại đình. Những tài liệu cổ vật này vừa là chứng tích của ngôi đình trong lịch sử, vừa là di sản văn hóa quý giá của quê hương.
Đình làng Viêm Xá còn là nơi lưu giữ những di sản văn hóa phi vật thể mang nét đặc trưng của quê hương. Hội đình làng diễn ra vào ngày 6/2 âm lịch hàng năm. Trong lễ hội có nhiều nghi lễ, tục trò đặc sắc của người dân vùng Quan họ. Và cùng với các công trình đền Thủy tổ vua Bà, di tích chùa Hương Sơn và đền Cùng, giếng Ngọc đã tạo nên quần thể kiến trúc thâm nghiêm, cổ kính hấp dẫn du khách đến thăm quan chiêm ngưỡng vẻ đẹp của ngôi đền và cùng nhau thưởng thức những làn điệu dân ca Quan họ thắm đượm tình người.
Bên cạnh đó du khách còn được thưởng thức ẩm thực của địa phương đó là món bánh Khúc. Bánh Khúc thôn Viêm Xá có hương vị khác hẳn với bánh khúc của các địa phương khác bởi mùi thơm nồng của xôi, vị bùi bùi của đậu xanh và mùi vị đặc trưng của rau Khúc (người dân nơi đây vẫn gọi là rau đồng khúc).
Địa chỉ liên hệ thuyết minh viên: Ms Nguyễn Hồng Vân - Phó trưởng phòng Quản lý di tích quốc gia đặc biệt - Ban Quản lý Di tích tỉnh Bắc Ninh.
Điện thoại: 0972.209.645
Nguồn: Ban Quản lý Di tích tỉnh Bắc Ninh.
