Lịch sử di tích:Chùa Quả Cảm có tên chữ là Kim Sơn tự, thuộc khu Quả Cảm, phường Hòa Long, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Theo các cụ cao niên trong làng, chùa Kim Sơn được xây dựng vào thời Lý. Đặc biệt trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống, chùa là một trong những địa điểm ở phòng tuyến sông Như Nguyệt. Khu vực chùa là nơi đóng một trạm quân lớn và là nơi đặt đài quan sát của tướng quân Lý Thường Kiệt góp phần đánh thắng quân xâm lược Tống giữ yên bờ cõi.Trải thời gian, thiên nhiên và chiến tranh, ngôi chùa đã được tôn tạo nhiều lần, đặc biệt lần trùng tu vào thời Nguyễn với quy mô lớn,đã trở thành trung tâm Phật giáo lớn của tỉnh Bắc Ninh thời bấy giờ.
Chùa Quả Cảm được Nhà nước xếp hạng Di tích Lịch sử cấp Quốc gia, theoQuyết định số 34-VH/QĐ ngày 09/01/1990.
Kiến trúc di tích: Chùa tọa lạc trên một vị trí đẹp, nằm lưng trừng dãy núi Kim Sơn, quay theo hướng Tây Bắc, hướng ra sông Ngũ Huyện Khê.
Các công trình kiến trúc hiện nay của ngôi chùa bao gồm: Tam quan, gác chuông, Tam bảo, nhà tổ, nhà mẫu, lầu quan âm, vườn tháp cùng một số công trình phụ trợ khác.
Tam bảo có kết cấu kiểu chữ Đinh gồm Tiền đường 5 gian 2 dĩ và 3 gian Thượng điện. Tiền đường được xây theo lối bình đầu bít đốc, mái lợp ngói mũi, giữa bờ nóc đắp nổi tên chùa “Kim Sơn tự”. Bộ khung gỗ lim chắc khoẻ được liên kết bởi 4 hàng cột ngang, 5 hàng cột dọc, vì nóc “giá chiêng chồng rường”, vì nách “kẻ ngồi”. Trên các cấu kiện kiến trúc như con rường, bẩy hiên, các bộ vì được chạm khắc hình hoa lá cách điệu. Nối với gian giữa Tiền đường là 3 gian Thượng điện liên kết bởi 3 hàng cột ngang, 2 hàng cột dọc, vì nóc “giá chiêng chồng rường”.
Nhà mẫu 3 gian 2 tầng, chất liệu bê tông, là nơi thờ mẫu và tiếp khách.
Nhà tổ 5 gian nằm phía sau Tòa Tam bảo, là nơi thờ tổ chùa.
Nhân vật được thờ: Chùa là nơi thờ Phật, thờ Mẫu và các vị sư tổ. Đây là trung tâm thờ Phật của nhân dân, hướng con người đến những điều tốt đẹp, khuyến đến điều thiện, rời xa cái ác.
Giá trị di tích: Chùa là công trình tôn giáo tiêu biểu của nhân dân địa phương. Nơi đây còn bảo lưu được nhiều hiện vật niên đại thời Nguyễn có giá trị lớn, tiêu biểu như: bia đá, hệ thống tượng thờ, chuông đồng…
Chùa Quả Cảm cùng Đình Quả Cảm và Đền Quả Cảm nằm trong khu vực phòng tuyến sông Như Nguyệt trong cuộc kháng chiến chống Tống năm 1077, là chứng tích cho cuộc chiến đấu anh dũng của dân tộc diễn ra trên mảnh đất này, đã bổ sung cho chúng ta thêm một cụm địa điểm lịch sử trên toàn bộ chiến tuyến từ Ngã Ba Xà đến Lục Đầu Giang. Tìm hiểu các di tích này giúp chúng ta hiểu thêm về thiên tài quân sự của cha ông trong việc chọn lựa và bố trí các vị trí quân sự như: trại ải, đài quan sát…
Ngôi chùa cũng chính là trung tâm sinh hoạt trong đời sống tinh thần của nhân dân, góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng mối đoàn kết trong cộng đồng dân cư.
Giá trị cảnh quan: chùa Quả Cảm được khởi dựng từ thời Lý với quy mô lớn, bề thế, lộng lẫy và là một đại danh lam của cả vùng thời bấy giờ.Chùa tọa lạc trên núi Kim Sơn, hướng ra sông Ngũ Huyện Khê. Với vị trí, cảnh quan đẹp, chùa đã được đi vào câu ca của người xưa:
“Chùa Quả Cảm thành cao nhất hốc
Đứng xa trông Chúc mộc xanh rì
Ngựa voi, cờ quạt, chiêng trống tứ bề
Nước Ngũ Huyện Khê chảy về cuồn cuộn
Cá kình ngư con ngược, con xuôi”.
Mua sắm, ẩm thực: Du khách về tham quan chùa Kim Sơn không chỉ được lắng nghe các làm điệu dân ca Quan họ Bắc Ninh do các liền anh, liền chị người địa phương thể hiện mà còn được thưởng thức bữa cơm Quan họ do người địa phương chế biến với các món ăn dân dã như: Bánh tẻ, bánh đúc, bánh khúc, cá kho, giò…Ngoài ra, du khách có thể tới các phường trung tâm thành phố để mua sắm các sản phẩm quà lưu niệm, trang sức…
Hướng dẫn viên: Quý khách có liên hệ với thuyết minh viên của Ban Quản lý di tích tỉnh Bắc Ninh để được nghe giới thiệu những nét đặc sắc của di tích chùa Quả Cảm.
Địa chỉ liên hệ: Nguyễn Hồng Vân – Phó Phòng Quản lý di tích quốc gia đặc biệt.
Điện thoại: 0972209645
