Ông sinh vào nửa sau TK XVI và mất ở nửa đầu TK XVII. Ông là người tài đức, nổi tiếng thông minh chính trực, làm quan hiển hách trong triều đình nhà Lê. Với vai trò là một chiến tướng, ông đã xông pha nhiều trận mạc và có nhiều công lao đóng góp trong việc giúp chính quyền Lê - Trịnh đánh bại nhà Mạc, lập lại ổn định tại Bắc Hà. Năm 1625, Nguyễn Ngọc Trì được phong Đặc tiến kim tử vinh lộc đại phu, Thái giám Tham tri giám sự, tước Phúc Lộc hầu. Năm 1631, ông được tặng tước Quận công. Đối với dân thôn bản xóm, ông là người tâm đức cao thượng, giàu lòng nghĩa hiệp, khoan dung độ lượng và có nhiều ơn điển với xóm làng, được nhân dân khắp nơi kính trọng sùng ngưỡng, lập đền thờ tự.
Toàn cảnh Lăng Nguyễn Ngọc Trì, thị trấn Chờ, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh
Quận công Nguyễn Ngọc Trì từng có thời gian sinh sống tại làng Phú Mẫn, xã Nội Trà, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh (nay là thôn Phú Mẫn, thị trấn Chờ, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh). Tại đây, ông lập thiếp là bà Nông Thị Minh, phát triển thêm một dòng nhánh ở Nội Trà, đó là dòng họ Nguyễn Như. Sau khi mất, ông được yên nghỉ và phụng thờ tại làng Phú Mẫn.
Di tích Lăng Nguyễn Ngọc Trì được xây dựng vào thế kỷ XVII, thuộc phía Tây - Nam của thôn Phú Mẫn. Đây là nơi tưởng niệm, thờ phụng một nhân vật lịch sử tiêu biểu của thế kỷ XVI - XVII, có nhiều đóng góp vào sự phát triển của dân tộc cũng như đối với quê hương nơi ông sinh ra, nơi phát triển sự nghiệp.
Toàn bộ khu lăng có bố cục mặt bằng theo trục dọc, nằm hai bên đường linh đạo là hai hàng tượng thú và tượng người được tạo tác thành từng cặp đăng đối nhau. Do đó, di tích còn như một bảo tàng mỹ thuật, điêu khắc. Hệ thống hiện vật còn bảo lưu được khá phong phú về chủng loại và đa dạng về chất liệu: bia đá, tượng hầu, tượng thú đá… mang giá trị thẩm mỹ cao. Thành công của nghệ thuật điêu khắc đá ở di tích là tác giả không đi sâu vào nghệ thuật trang trí mà đi sâu vào kỹ thuật tạo dáng để tả thực, cùng với cách bố cục cân đối hợp lý khiến cho các tác phẩm như tượng người, tượng thú đều rất sinh động, rõ nét. Việc chú ý đến tả thực cũng là một nét rất đặc trưng của nghệ thuật điêu khắc thời kỳ Lê Trung Hưng, là minh chứng quan trọng về một nền nghệ thuật tạo dựng tượng đá trong dân gian đã đạt tới trình độ thẩm mỹ nhất định, góp phần vào những giá trị chung của nghệ thuật tạo hình truyền thống gắn với người Việt. Điêu khắc tượng lúc này không đơn thuần được hiểu chỉ là những bức tượng nhằm trang trí cho thẩm mỹ lăng mộ mà còn phản ánh nhiều khía cạnh đời sống, quan niệm của người đương thời.
Với những giá trị tiêu biểu trên, Lăng Nguyễn Ngọc Trì đã được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia, Quyết định số 3542/QĐ-BVHTTDL ngày 20 tháng 11 năm 2024.
