Đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh nằm ở sườn phía Nam của núi Thiên Thai, thuộc thôn Bảo Tháp, xã Đông Cứu, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Thôn Bảo Tháp là quê nội của Lê Văn Thịnh. Ngôi đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh nằm bên cạnh ngôi chùa “Thiên Thư tự”, truyền rằng đấy là nhà ở của Thái sư Lê Văn Thịnh, khi ông bị vu oan vào tội "hóa hổ" ở hồ Dâm Đàm và bị đi đầy, thì quê hương ông đã “hóa gia vi tự” có nghĩa ngôi nhà của ông chuyển thành chùa.
Đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh và Miếu thờ Rồng đá
Theo các thư tịch cổ Thái sư Lê Văn Thịnh sinh năm Canh Dần 1050, tại làng Bảo Tháp, xã Đông Cứu trong một gia đình nho học. Cha là Lê Văn Thành nhà nho vừa dạy học vừa bốc thuốc chữa bệnh. Mẹ là Trần Thị Tín quê làng Vân Xá, xã Cách Bi, huyện Quế Võ. Ngay từ nhỏ, Lê Văn Thịnh là người thông minh hiếu học, nổi tiếng là "Thần đồng". Sau khi cha mất sớm, hai mẹ con phải lưu lạc sang làng Trạc Nhiệt (xã Mộ Đạo, huyện Quế Võ) sinh sống và mẹ ông đã mất tại đây. Nhân dân làng Trạc Nhiệt đã chôn cất và lập đền tôn thờ thân mẫu của ông. Đoạn tang cha mẹ xong, ông đến làng Tri Nhị dạy học.
Năm 1070, vua Lý Thánh Tông cho lập Văn Miếu "Quốc Tử Giám" tại kinh đô Thăng Long, tuyển chọn người học, mở đầu cho nền giáo dục quốc gia. Năm Ất Mão 1075, vua Lý Nhân Tông cho mở khoa thi “Minh kinh bác học”, Lê Văn Thịnh đi thi và đỗ đầu, ông được tôn vinh là Trạng nguyên khai khoa của nước ta. Sau khi thi đỗ, Lê Văn Thịnh được vào cung đình dạy vua học (vua Lý Nhân Tông lúc đó mới 9 tuổi). Sau ông được thăng lên chức Tả thị lang bộ Binh. Năm 1084, vua Lý Nhân Tông cử ông đến trại Vĩnh Bình để giải quyết vấn đề cương giới giữa Đại Việt với nước Tống. Với tài ngoại giao xuất sắc của ông, buộc nhà Tống phải trả lại cho nước ta 6 huyện 3 động. Lê Văn Thịnh là người tài cao đức trọng, lại có nhiều công lao với quốc gia, ông đã được nhà vua thăng đến chức cao nhất là Thái sư và giữ chức vụ này trong nhiều năm liền. Cũng vì tài đức hơn người, nên ông luôn bị bọn nịnh thần trong triều ghen ghét đố kị. Năm 1096, ông bị vu oan vào tội “hóa hổ” ở hồ Dâm Đàm. Nhưng nhà vua luôn quý trọng tài đức của ông mà tha tội chết, cho đi đầy ở miền Thao Giang. Tuy bị đi đầy, nhưng ông vẫn sống một cuộc đời có ích cho nước cho dân. Đến khi hơi tàn sức kiệt, ông tìm về quê hương, nhưng không ngờ khi đến xã Đình Tổ (Thuận Thành) thì chút hơi thở cuối cùng. Nhân dân Đình Tổ trọng tài đức của ông, đã chôn cất ông chu đáo và tôn làm Thành Hoàng làng. Khi được tin ông mất, quê hương nội ngoại của ông và nhiều làng nơi ông từng có công, đã tôn làm Thành Hoàng. Trong số những di tích thờ Thái sư Lê Văn Thịnh, tiêu biểu là đền thờ ông tại thôn Bảo Tháp, xã Đông Cứu, huyện Gia Bình, đã được Bộ VHTT xếp hạng di tích quốc gia năm 1994.
Dẫu trải thăng trầm lịch sử, đền thờ ông còn bảo lưu được những cổ vật quý giá như: thần phả, sắc phong, hoành phi, câu đối, bia đá, đồ thờ tự. Đặc biệt năm 1991, khi dân địa phương dọn dẹp tại khu vực cổng của đền chuẩn bị cho việc tu bổ đã phát hiện thấy tượng của một con rồng đá rất lớn. Tượng rồng đá này được tạo tác bằng đá sa thạch nặng gần 3 tấn, trong tư thế quặn mình đau khổ, miệng cắn vào thân, tai câm tai điếc. Có thể đây là bức "thông điệp" của tiền nhân gửi lại cho hậu thế về nỗi oan nghiệt của Thái sư Lê Văn Thịnh. Tượng Rồng đá được công nhận bảo vật quốc gia năm 2013.
Rồng đá tại đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh
Đền thờ Lê Văn Thịnh còn nổi tiếng trong dân gian với hội “Thập đình”. Tục truyền hội Thập đình là hội đình của 10 làng thờ Lê Văn Thịnh, nằm quanh núi Thiên Thai và ven bờ sông Đuống. Hội thập đình được mở vào ngày mồng 6 đến 10 tháng 2(âm lịch) vào các năm Thân, Tý, Thìn. Thôn Bảo Tháp có đền thờ Lê Văn Thịnh được tôn vinh là “Đình Cả”, có trọng trách trong việc tổ chức và tế lễ để đón các hàng từ. Vào ngày chính hội mồng 6 tháng 2, cả 10 làng phải rước kiệu Thánh từ đình làng mình đến tập trung tại Đình Cả để tế lễ. Những làng bên kia sông Đuống như Vân Xá phải trèo thuyền rước kiệu qua sông. Khi tất cả các đám rước về đến làng Bảo Tháp thì tập trung đông đủ tại Tiền tế để cùng tế cộng đồng. Sau phần lễ là phần hội với nhiều tục trò dân gian vui chơi giải trí như: đốt cây bông, đu vật, tuồng, chèo, cờ người…thu hút hàng ngàn người đến với hội . Lễ hội thập đình có quy mô và không gian văn hoá rộng lớn nhằm tôn vinh và tưởng niệm Thái sư Lê Văn Thịnh và từ lâu nổi tiếng trong dân gian.
Với những giá trị và ý nghĩa về nhiều đền thờ Lê Văn Thịnh đón tiếp đông đảo các đoàn khách từ khắp mọi miền đất nước về thăm quan, thắp hương tưởng niệm và tôn vinh một bậc hiền tài có nhiều công lao với dân với nước.
