Cổng nghi môn đền nhìn từ phía trước

Theo tư liệu địa phương cho biết, Đền Trằm vốn được khởi dựng lớn từ thời Lê (khoảng thế kỷ XVIII) nguyên xưa gọi là Nghè Phúc Đàm và luôn được nhân dân địa phương quan tâm trùng tu, tôn tạo. Đền xưa gồm nhiều hạng mục công trình như: Nghi môn, Tiền tế 5 gian và Hậu cung 3 gian tạo thành mặt bằng hình chữ Đinh, hai bên là hai nhà Dải vũ, tất cả đều được làm bằng gỗ lim. Năm 1953, trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp, đền đã bị phá hủy gần như hoàn toàn chỉ còn lại 3 gian Hậu cung. Năm 1964 - 1965, nhân dân sử dụng di tích làm trường dạy học cho con em trong thôn. Năm 1973, ba gian Hậu cung bị tháo dỡ.

Đến năm 1994, với truyền thống hướng về nguồn cội, nhân dân địa phương đã góp công, góp của phục dựng lại ngôi đền có mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Nhị  với dáng vẻ truyền thống trên nền xưa đất cũ để tôn thờ Đức thánh. Năm 2001, tu sửa lại tòa Tiền tế. Năm 2005, xây dựng điện Trầm Hương nằm sát bên trái đền chính để thờ Mẫu Trầm - Đặng Thị Huệ. Năm 2015, xây nhà Tạo soạn, cổng đền, bổ sung đồ thờ tự, cải tạo sân vườn khuôn viên di tích...

Hiện tại, đền Trằm gồm hai khối kiến trúc là: đền chính có mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Nhị gồm tòa Tiền tế 3 gian 2 dĩ, Hậu cung 3 gian và điện Trầm Hương có mặt bằng kiến trúc hình chữ Đinh gồm Tiền tế 3 gian, Hậu cung 1 gian. Toàn bộ các công trình kiến trúc trên nằm trong không gian thoáng đãng, có cây cối xanh mát quanh năm.

Tòa cảnh đền thờ nhìn từ phía trước

Theo các tài liệu và truyền thống ở địa phương, đền Trằm là nơi nhân dân tôn thờ 2 vị Thành hoàng làng: Thạch Hiển đại vương - là Bản thổ Thành hoàng và Đức thánh Kiều Nhạc đại vương - danh tướng đời Hùng Vương thứ 6 có công đánh thắng giặc Ân. Các ngài là những vị thần có công bảo vệ, che chở, phù hộ cho cộng đồng dân làng được bình an, ấm no, hạnh phúc. Ghi nhận công lao của các Ngài với dân, với nước, các triều đại đế vương đều ban sắc phong và gia phong mỹ tự, cho phép nhân dân các thôn trong vùng phụng thờ ghi nhớ mãi mãi.

Ngoài công trình chính là đền thờ Nhị vị đại vương, trong khuôn viên di tích còn có điện Trầm Hương - tôn thờ Thánh mẫu Đặng Thị Huệ, thường gọi Đặng Tuyên phi, quê ở làng Trà Hương, huyện Phù Đổng, trấn Kinh Bắc. Bà sinh trong gia đình thường dân, làm nghề hái chè kiếm sống, được trời phú cho nhan sắc xinh đẹp nổi tiếng nhất vùng. Lớn lên được phụng hầu trong phủ Chúa, được đánh giá là một giai nhân bậc nhất và được chúa Trịnh Sâm sủng ái. Trong một lần về thăm quê, khi qua vùng đất này bà thấy nhân dân Duệ Đông thuần phác phúc hậu, đất đai phì nhiêu, có nhiều vượng khí nên đã ra sức giúp đỡ, dạy dân trồng dâu, nuôi tằm, dệt nên những tấm lụa quý giá. Nhờ vậy, dân chúng từ chỗ khó khăn trở nên phồn thịnh, sung túc, lại được thêm nghề thiết yếu tạo dựng cho cơ nghiệp phát triển về sau. Biết ơn công lao của bà, sau khi bà hóa, nhân dân bản thôn đã lập điện thờ, cúng tế phụng thờ.

Ngai thờ, bài vị Nhị vị Đức thánh: Thạch Hiển đại vương, Đức thánh Kiều Nhạc đại vương

Theo bản Thần tích - Thần sắc kê khai năm 1938 cho biết nội dung 5 đạo sắc phong cho vị thần được thờ tại đền là Kiều Nhạc Đại Vương, trong đó sớm nhất là sắc phong có niên hiệu Cảnh Hưng 44 (1783) đã minh chứng cho lịch sử của di tích và lai lịch công trạng của vị Thần được thờ. Trong đền hiện bài trí khá đầy đủ hiện vật, đồ thờ tự được tạo tác tinh xảo, nghệ thuật như: hoành phi, câu đối, cửa võng, long ngai, án thờ… tất cả đều được son son thiếp vàng lộng lẫy uy nghi. Đây là các hiện vật tiêu biểu và là nguồn sử liệu quan trọng để xác định vị trí, vai trò của di tích, góp phần nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của địa phương nói riêng và làm giàu thêm kho tàng lịch sử văn hóa nước nhà.

Tượng thờ Thánh mẫu Đặng Thị Huệ

Đền Trằm từ xưa đến nay luôn là trung tâm văn hóa, tín ngưỡng cộng đồng cư dân địa phương, nơi duy trì nhiều tập tục văn hoá truyền thống, được thể hiện qua các ngày tiết lệ trong năm, đặc biệt là lễ hội truyền thống vào ngày 13 tháng Giêng, đây cũng là một điểm lễ hội gắn với lễ hội Lim truyền thống. Lễ hội đền Trầm là sự kiện để nhân dân địa phương tưởng nhớ, tỏ lòng tri ân công đức của các Ngài, đồng thời thu hút đông đảo nhân dân địa phương hướng về cội nguồn, thể hiện truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” tốt đẹp của dân tộc ta, góp phần thắt chặt mối đoàn kết cộng đồng làng xã, làm giàu thêm truyền thống văn hoá của địa phương.

Với những giá trị tiêu biểu trên, đền Trằm, thôn Duệ Đông, thị trấn Lim, huyện Tiên Du đã được UBND tỉnh Bắc Ninh xếp hạng di tích lịch sử - văn hoá. Quyết định số 1551/QĐ-UBND, ngày 8 tháng 12 năm 2021.

 TRUNG TÂM BTDT VÀ XTDL TỈNH

Nguyễn Thị Hồng Ánh