Tòa Tam bảo nhìn từ phía trước

Theo các cụ cao niên ở địa phương, chùa Lê Độ được khởi dựng từ giữa thế kỷ XVI trên khu đất rộng, đẹp và sầm uất ở ngoài đê hữu ngạn sông Cầu với tên gọi “Chùa Ngô”. Năm 1740, chùa được dời vào trong đê và đổi tên thành “Chùa Am”. Năm 1907, chùa được rời về vị trí hiện nay và lấy tên gọi là chùa Lê Độ (Linh Độ tự). Năm 1932, nhân dân lại tu bổ nhà Mẫu.

Nhà Mẫu, kiến trúc năm 1932

Trải qua thời gian với thiên nhiên khắc nghiệt, ngôi chùa vẫn luôn được nhân dân tu bổ, tôn tạo. Đến năm 1950, ngôi chùa có các hạng mục công trình: Tam bảo gồm Tiền đường 3 gian, Thượng điện 2 gian, quay mặt hướng Nam; Nhà Mẫu gồm Tiền bái 3 gian và Thượng Cung 2 gian; Nhà tổ 5 gian bằng gỗ xoan. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Tam bảo chùa Lê Độ đã bị phá hủy hoàn toàn.

Đến năm 1991, nhân dân địa phương đã góp công góp của xây dựng lại ngôi chùa nhỏ gồm 3 gian Tiền đường, 2 gian Thượng điện trên nền xưa đất cũ. Năm 2011, hệ thống tượng Phật được sơn thếp lại. Sau nhiều năm, các công trình kiến trúc bị xuống cấp, hỏng nát. Đến năm 2012, chùa được xây dựng lại khang trang tố hảo, gồm các công trình sau: Tòa Tam bảo có mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh gồm: Tiền đường 3 gian 2 chái, kiến trúc kiểu “4 mái 4 đao cong”, mái lợp ngói mũi hài. Bộ khung chịu lực bằng bê tông cốt thép sơn giả gỗ; kết cấu kiểu “thượng chồng rường, hạ chồng rường, tiền kẻ, hậu bảy”. Thượng điện 3 gian, thông với gian giữa của tòa Tiền đường tạo cho tổng thể công trình có mặt bằng kiểu chữ Đinh. Kết cấu bộ vì kiểu “thượng chồng rường, hạ kẻ ngồi”, xà nách gác tường.

Kết cấu vì nóc toà Tiền đường kiểu “Chồng rường”

Nhà Mẫu nằm phía trước bên phải, vuông góc với Tam bảo. Nhà Mẫu gồm Tiền bái 3 gian, Hậu cung 2 gian, kiến trúc kiểu tường hồi cột trụ, hai mái tay ngai, bộ khung bằng gỗ.

Bộ tượng Tam Toà Thánh Mẫu

Chùa Lê Độ là công trình văn hóa tín ngưỡng có lịch sử lâu đời. Hiện trong chùa còn bảo lưu được nhiều tài liệu, hiện vật quý có giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật có niên đại tạo tác thời Lê, thời Nguyễn như: 05 bia đá được khắc dựng vào các năm 1676, 1679, 1781, 1786, 1929; 01 đôi hạc, 01 mâm bồng, 01 đôi câu đối, ống hương thời Nguyễn và 02 ngôi tháp mộ xây dựng thời Nguyễn.

Bia Phụng sự bi ký” khắc năm Vĩnh Trị 1 (1676) và năm Chính Hòa 18 (1679)

Tháp mộ sư trụ trì trong khuôn viên di tích

Chùa Lê Độ là nơi thờ Phật, thờ Tổ, thờ Mẫu. Vào ngày tết cổ truyền dân tộc, ngày lễ Vu Lan, các ngày tuần rằm, mùng một hàng tháng nhà chùa làm lễ chay cúng Phật. Ngoài ra trong năm còn tổ chức lễ giổ tổ vào ngày 8 tháng 10 (Âm lịch) là ngày giỗ sư Hương Tảo và ngày 17 tháng 11 (Âm lịch) là ngày giỗ sư Phương. Vào những ngày này, nhân dân thường ra chùa làm cỗ chay cúng Phật, mâm lễ thường có xôi, oản, hoa quả các loại. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, qua bao thế hệ người dân, chùa Lê Độ trở thành trung tâm tôn giáo, sinh hoạt văn hóa giúp con người sống thanh cao, nhân hậu, từ bi, bác ái và trở thành niềm tự hào của người dân nơi đây.

Chùa Lê Độ (Linh Độ tự) đã được UBND tỉnh xếp hạng di tích Lịch sử - Văn hoá, Quyết định số 1034/QĐ-UBND, ngày 17/9/2013.

TRUNG TÂM BTDT VÀ XTDL TỈNH

  Nguyễn Thị Hồng Ánh