Phát triển hội hát dân ca Lục Ngạn thành sản phẩm du lịch văn hoá

15/09/2025

Địa danh huyện Lục Ngạn cũ, nay bao gồm thị xã Chũ và huyện Lục Ngạn là địa bàn miền núi phía Đông Bắc của tỉnh Bắc Giang, cách thành phố Bắc Giang khoảng 40km; tiếp giáp với các huyện Lục Nam, Sơn Động (tỉnh Bắc Giang), Lộc Bình, Chi Lăng, Hữu Lũng (tỉnh Lạng Sơn). Vùng đất này được thiên nhiên ưu đãi với nhiều cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, khí hậu ôn hoà tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế địa phương. Đồng thời đây là vùng đất có truyền thống văn hoá lâu đời của đồng bào các dân tộc thiểu số còn được gìn giữ cho đến ngày nay. Trong đó nét đặc sắc nhất phải kể đến loại hình dân ca của nhóm người Tày, Nùng với hội hát Slong hao, Sli, lượn...mỗi độ xuân về.

Vùng đất Lc Ngn có nhiu dân tc anh em cùng chung sng như: Tày, Nùng, Dao, Cao Lan, Sán Chí, Sán Dìu, Hoa. Ngoài những đặc điểm chung các dân tộc nói trên còn mang đậm những nét riêng biệt nhánh tộc người Nùng có hát Sli (soong hao) rất phổ biến. Sli là một hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian, là trí thức trí tuệ tâm hồn trong đời sống tinh thần của tộc người Nùng, là một hình thức hát giao duyên đối đáp, kể chuyện, giao lưu, chúc tụng đậm chất trữ tình, thể hiện tình yêu quê hương đất nước, yêu con người và giàu tình nhân ái, thể hiện những tình cảm của con người với con người, con người với thiên nhiên để cho cuộc sống tốt đẹp hơn. Trải qua các thời kỳ lịch sử hát Sli được nhiều thế hệ nối tiếp và sáng tạo, lưu truyền và trở thành một loại hình nghệ thuật dân gian được gìn giữ. Người Nùng ở Lục Ngạn từ xưa đến nay vẫn coi các làn điệu Sli (hát Soonghao) là niềm tự hào của dân tộc mình.

Khác với một số loại hình dân ca dân tộc khác, hát Sli (Soong hao) của dân tộc Nùng ở Lục Ngạn những điệu hát không có nhạc đệm. Tuy nhiên, Soong hao vẫn có được sức hấp dẫn, sự ngọt ngào, được thể hiện trong nhiều hoàn cảnh, nhiều không gian và thời gian khác nhau nên cũng được chia thành nhiều hình thức hát như: Hát giao duyên, hát ví, hát đối, hát ban ngày, hát ban đêm, hát đám cưới…Người Nùng hát Soong hao quanh năm nhưng phổ biến là vào mùa xuân. Đối tượng đi hát là những thanh niên nam nữ chưa vợ, chưa chồng, tuy nhiên, cũng có những người xây dựng gia đình rồi vẫn đi hát. Có người đi hát để kết bạn, có người đi tìm bạn tình, có người đi hát chỉ vì mê một giọng hát của ai đó nhưng cũng có khi đi hát chỉ để gặp lại người yêu cũ…vì vậy trong không gian ấy đã làm cho hội hát thêm  phong phú sắc màu.

Ngày nay, cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội, sự giao thoa văn hóa truyền thống và hiện đại, những điệu hát Sli cũng đang có nguy cơ dần bị mai một, nhất là trong nhóm những người trẻ tuổi. Tuy nhiên ở vùng Tân Sơn, Lục Ngạn và phường Chũ, vào những ngày đầu xuân, khi hoa mận, hoa mơ nở trắng trên các triển đồi là lúc công việc nhà nông cũng đỡ bận rộn, cũng là lúc phiên chợ  độc đáo của đồng bào vùng cao được tổ chức.  Cứ đến ngày 12 tháng giêng hằng năm người dân các xã: Tân Sơn, Sơn Hải, Hộ Đáp, Cấm Sơn, Sa Lý, Phong Minh, Phong Vân, (Lục Ngạn); Quan Sơn, Hữu Liên... huyện Chi Lăng (Lạng Sơn) xúng xính trong những bộ trang phục truyền thống rủ nhau đến chợ dự hội hát sloong hao. Như thể bà con chờ cả năm để đến ngày hội hát. Phiên chợ đặc biệt này không bán những hàng hoá thiết yếu thông thường mà chỉ có những cửa hiệu làm đẹp, hàng quán phục vụ ăn uống và quà lưu niệm. Bởi người đến phiên chợ này không phải để mua bán trao đổi hàng hoá mà đến để hò hẹn trao duyên. Những chàng trai, cô gái hay cả những người trung niên đều mang tâm thế háo hức đến chợ. Đến chợ, việc đầu tiên là họ đi tìm bạn theo lời hẹn ước, hoặc tìm bạn. Rồi họ hát với nhau ở bất kỳ địa điểm nào có thể hát. Ban đầu họ hát với theo từng tốp để làm quen, sau hát riêng thành từng cặp. Nội dung lời hát giao duyên của những đôi trai gái thông thường đều bộc lộ một tình yêu trong sáng, một khát vọng muốn được xây đắp tình yêu cùng với người bạn hát. Ai chưa có gia đình thì đến chợ để hát những bài Sloong hao để tỏ tình, tìm người yêu. Còn với những người đã có gia đình họ vẫn có thể hát, họ ngồi tâm tình trò chuyện với người yêu cũ của mình về những lời trách hờn, những kỷ niệm xưa cũ và cả những tiếc nuối đều có thể bộc lộ qua những câu hát mà không ai bị ngăn cấm, ghen tuông. Họ hát cùng người cũ để nhớ lại kỷ niệm đẹp một thuở yêu nhau, để hỏi han nhau về công việc, gia đình và động viên nhau trong cuộc sống. Họ trao nhau những câu hát sli, lượn, sloong hao lúc thì rì rầm, lúc thì ngân nga để gửi thương, gửi nhớ, chứa đựng những luyến lưu qua những ánh mắt, nụ cười...

Hằng năm chỉ duy nhất vào dịp tháng giêng, khởi đầu ở Tân Sơn từ ngày 11, 12 tháng rồi 13-14 đến phiên chợ  ở Phong Vân và các vùng lân cận rồi cứ thế tràn xuống các xã vùng thấp hơn, cuối cùng được khép lại với phiên chợ Chũ ngày 18/2 âm lịch và có khi kéo dài hết cả tháng giêng. Chợ không phải để mua bán mà để trao những canh hát thâu đêm của đồng bào dân tộc vùng cao Lục Ngạn. Những phiên chợ vùng cao chính là điểm hẹn truyền thống của nhân dân về giao lưu hát dân ca, giao duyên, đối đáp, hát Sloong hao, Sli, Lượn để hẹn hò, vui chơi đầu xuân. Ai từng đến chợ tình vùng cao Lục Ngạn một lần đều có những ấn tượng khó quyên bởi sự bình dị, mộc mạc, trữ tình và nhân văn của con người nơi đây.

Với mục đích duy trì, bảo tồn phát triển và quảng bá rộng rãi những nét đẹp văn hóa truyền thống giàu bản sắc của nhân dân các dân tộc vùng cao Lục Ngạn, hướng tới xây dựng các sản phẩm du lịch thời gian tới, việc duy trì hội hát Slong hao của đồng bào các dân tộc khu vực Lục Ngạn, Chũ là một trong những giải pháp để khai thác và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống bản địa cho phát triển du lịch địa phương. Muốn có được hiệu quả tốt nhất chính quyền và nhân dân cần tiếp tục có những hành động cụ thể:

Hằng năm có kế hoạch tổ chức các hoạt động giao lưu Văn hóa - Thể thao các dân tộc; Hội hát Sloong hao và phiên chợ Xuân vùng cao.

Duy trì hội hát các dân tộc trong khu vực. Gắn với bảo tồn những ngôi nhà trình tường của bản Bắc Hoa, tiếng nói và trang phục, ẩm thực và sinh hoạt thường ngày của người Nùng. Đồng thời quan tâm lựa chọn các khu vực, các sự kiện cần duy trì tổ chức để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa người Nùng gắn với đẩy mạnh phát triển du lịch.

Quan tâm bố trí kinh phí hỗ trợ tổ chức lớp, nghệ nhân truyền dạy gìn giữ điệu hát dân ca. Đồng thời hỗ trợ cho các câu lạc bộ hát dân ca dân tộc may trang phục, mua sắm nhạc cụ, đạo cụ. Xây dựng mô hình câu lạc bộ hát dân ca truyền thống hoạt động thường xuyên, hiệu quả phục vụ phát triển du lịch tại các điểm du lịch.

 Có đề án duy trì tổ chức Ngày hội Văn hóa - Thể thao các dân tộc khu vực Chũ- Lục Ngạn, Ngày hội Văn hóa - Thể thao các dân tộc các xã; Hộ hát Sloong hao và phiên chợ Xuân vùng cao Lục Ngạn; giao lưu hát dân ca dân tộc giữa các câu lạc bộ, các xã để thu hút, tạo điều kiện cho người dân tham gia. Đồng thời tổ chức thêm các hoạt động, sự kiện về văn hóa, du lịch trong đó có các chương trình, không gian, tiết mục liên quan đến văn hóa của các dân tộc nói chung, dân tộc Nùng nói riêng.

Tổ chức các hoạt động liên kết giữa hợp tác xã du lịch với các câu lạc bộ hát dân ca dân tộc Tày-Nùng. Tạo điều kiện cho các câu lạc bộ, đội văn nghệ hát dân ca dân tộc tham gia biểu diễn giao lưu, phục vụ khách du lịch.

Xây dựng chương trình tập huấn du lịch và dịch vụ du lịch gắn với dân ca truyền thống như bồi dưỡng cho đội ngũ hướng dẫn viên người dân tộc Tày - Nùng những bài hát, làn điệu dân ca truyền thống…

Đẩy mạnh công tác truyền thông về các hoạt động bảo tồn văn hóa truyền thống nhất là hội hát trên địa bàn. Thường xuyên quảng bá những làn điệu và bài hát dân ca đặc sắc của người Tày - Nùng ... gắn với phát triển du lịch để không ngừng nâng cao sự hiểu biết dân ca cho công chúng, góp phần thu hút khách du lịch, khám phá và trải nghiệm các giá trị văn hóa của các tộc người ở tỉnh Bắc Giang. Đồng thời, tăng cường xúc tiến phát triển du lịch thông qua các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ, sinh hoạt dân ca giữa các dân tộc, các vùng miền, giao lưu văn hóa với các địa phương.

Kết nối với các công ty kinh doanh dịch vụ du lịch trong hoạt động xây dựng và phát triển sản phẩm du lịch đặc thù. Xây dựng các chương trình du lịch gắn kết với loại hình nghệ thuật dân ca truyền thống của người Tày - Nùng.

Ngành chức năng cần nghiên cứu tham mưu ban hành chính sách ưu tiên và tăng cường hỗ trợ kinh phí cho công tác sưu tầm nghiên cứu, gìn giữ các giá trị dân ca của người Tày - Nùng; chính sách đối với các đội văn nghệ quần chúng và các câu lạc bộ hát dân ca; hỗ trợ kinh phí tổ chức phục dựng, trình diễn, truyền dạy, tái tạo, phổ biến giá trị dân ca dân tộc Tày - Nùng trong từng gia đình, cộng đồng và các khu du lịch, điểm du lịch trên địa bàn huyện Lục Ngạn và tỉnh Bắc Giang./.

Bảo Thoa 

Ẩm thực

Địa điểm

Facebook Twitter