Văn hoá truyền thống dân tộc luôn là một trong những nguồn lực tạo sức hút lớn đối với du lịch hiện nay. Đối với đồng bào người Dao- bản Mậu (Tây Yên Tử) nghề truyền thống của đồng bào đã và đang được bảo tồn gìn giữ phát huy thu hút đông đảo du khách mỗi khi đến đây.
Do đặc điểm thành phần dân tộc cùng với vị trí địa bàn cư trú mà dân tộc Dao bản Mậu ngày nay vẫn còn gìn giữ và bảo tồn được nhiều nét văn hoá truyền thống đặc sắc hấp dẫn khách du lịch. Tiêu biểu phải kể đến nghề thêu ren gắn với sản phẩm trang phục truyền thống dân tộc Dao nơi đây. Việc thêu thùa gắn liền với cuộc sống của đồng bào, đặc biệt là phụ nữ Dao Thanh Phán, được coi là “hồn cốt” góp phần tạo nên bản sắc đặc trưng của người Dao. Đây là nghề không chỉ đơn thuần tạo ra những bộ trang phục truyền thống mà còn chứa đựng văn hóa, thể hiện nếp sống, nếp nghĩ, tín ngưỡng của dân tộc Dao nơi đây.
Mỗi sản phẩm của nghề thêu ren tựa như một bức tranh văn hóa của người Dao với sự hài hòa, tinh tế về hoa văn, họa tiết và màu sắc. Trang phục thêu của người Dao thường có màu sắc rất sặc sỡ như đỏ, vàng, xanh lá cây. Những hoa văn thêu thổ cẩm của phụ nữ dân tộc Dao Thanh Phán mang ý nghĩa sâu sắc, gắn liền với đời sống, tín ngưỡng, sản xuất nông nghiệp, ước mong cuộc sống có được mọi điều viên mãn, như: Hình lưỡi bừa, con đường, con chim, chân chó, hoa 8 cánh, mặt trời, lá cây… Những biểu tượng truyền thống ấy được phụ nữ Dao khéo léo phối màu, cân đối các họa tiết linh hoạt cho phù hợp với những sản phẩm có chất liệu, kích thước, mục đích sử dụng khác nhau như: Miếng lót ly, cốc; áo nam, nữ; túi xách, túi đựng điện thoại, ví đựng đồ dùng… Mỗi sản phẩm lại toát lên những ý nghĩa, nét đẹp khác nhau gửi gắm niềm tin và khát vọng của đồng bào.
Nghề thêu truyền thống của người Dao Thanh Phán vẫn đang được mỗi thế hệ người Dao giữ gìn, nâng niu và trân trọng. Song để gìn giữ, bảo tồn, phát huy vốn quý này một cách bền vững, thiết nghĩ cần có sự vào cuộc, chung tay mạnh mẽ hơn của các cấp, ngành, địa phương, để nâng tầm sản phẩm thêu truyền thống vượt ra khỏi phạm vi gia đình, trở thành sản phẩm mang tính hàng hóa. Thông qua các sự kiện du lịch, xúc tiến thương mại của huyện hay tỉnh tổ chức, sản phẩm thêu ren đã được người dân địa phương giới thiệu tới nhiều đoàn du khách và được yêu thích. Khách du lịch đến với Tây Yên Tử đã vô cùng thích thú với các sản phẩm thêu ren của phụ nữ dân tộc Dao như áo dân tộc, các loại túi, khăn thủ công... Nhiều du khách đã quan tâm và mua làm quà lưu niệm.
Bên những cánh rừng u tịch, trong khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử, người Dao ở bản Mậu từ đời này qua đời khác truyền cho nhau nghề hái và bốc thuốc nam. Các loại cây, lá trong rừng đối với người dân nơi đây đều là những sản vật quí của rừng ban tặng cho con người để phòng trừ và chữa các loại bệnh tật. Thuốc nam của người Dao bản Mậu đã trở thành một sản phẩm và được du khách tìm kiếm vào dịp lễ hội Tây Yên Tử.
Cuộc sống tự cung tự cấp, phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên giúp bà con nơi đây lưu giữ được nhiều kinh nghiệm sử dụng nguồn dược liệu trong tự nhiên. Bên cạnh việc trồng, chế biến cây dược liệu, đồng bào còn có các bài thuốc nam phòng và chữa trị bệnh. Kinh nghiệm chữa bệnh bằng cây thuốc đã được tích lũy từ đời này qua đời khác, được lưu truyền trong các gia đình và cộng đồng. Bà con có các bài thuốc rất tốt cho sản phụ sau sinh tắm; thuốc chữa bệnh dạ dày, sỏi thận, ho, hen, rắn cắn, viêm tai, thanh nhiệt, bổ máu, mụn nhọt, vv… Đồng bào dùng các loại rễ, lá, củ, quả thực vật lấy trong rừng; một số cây thuốc hiếm còn được trồng ngay trong vườn nhà hoặc trên nương. Cách chữa và sử dụng thuốc cũng khác nhau, có thể sử dụng các bài thuốc uống hoặc ăn, ngâm, rửa vết thương; giã nát, ủ ấm rồi đắp hoặc bó vào; đánh gió, xoa bóp, bấm huyệt, vv…
Như vậy có thể khẳng định rằng văn hóa truyền thống là một trong những nguồn lực quan trọng để xây dựng sản phẩm du lịch đặc biệt loại hình du lịch văn hoá. Việc phát triển du lịch nhất là du lịch bền vững, gắn với bảo tồn, khai thác, phát huy nghề truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số (người Dao) đã và đang nhận được sự quan tâm của các cấp chính quyền từ tỉnh cho đến địa phương. Tuy nhiên để khai thác nghề truyền thống tạo ra hiệu quả mang tính đột phá đối với du lịch cần sự quyết tâm chung tay góp sức, đồng lòng hơn nữa của các cấp chính quyền, các đoàn thể chính trị và Nhân dân nhất là dân cư tại địa phương./.
Hà Bộ
