Bánh phu thê không chỉ là món bánh dân gian mà còn là biểu tượng cửa sự gắn bó, thủy chung và son sắt trong tình yêu đôi lứa. Ở vùng đất của những làn điệu quan họ mượt mà, chiếc bánh nhỏ nhắn ấy như một lời chúc phúc giản dị mà sâu sắc: cầu cho vợ chồng hòa thuận, yêu thương nhau trọn đời.
Nghề làm bánh phu thê Đình Bảng đã tồn tại hàng trăm năm dưới triều đại nhà Lý. Trước đây, người dân thường làm bánh vào dịp Tết Nguyên đán và ngày hội Đền Đô để tế lễ, làm quà biếu và đặc biệt thường được dùng làm lễ vật trong các đám cưới, hỏi. Ngày nay, nghề làm bánh đang phát triển rất nhanh chóng, người dân làm bánh ở bất cứ thời điểm nào trong năm. Bánh phu thê Đình Bảng đã trở thành thương hiệu nổi tiếng trong vùng với gần 1.000 hộ sản xuất, kinh doanh bánh mang lại nguồn thu nhập ổn định.
Bánh phu thê Đình Bảng
Những nghệ nhân ở Đình Bảng kể lại, trong thời gian vua Lý Anh Tông ra trận, người vợ ở nhà vì thương nhớ chồng đã tự tay vào bếp làm nên món bánh đặc biệt, rồi gửi ra nơi biên cương. Nhà vua ăn bánh, cảm động trước tấm lòng của vợ, đã đặt tên là bánh phu thê – ngụ ý về sự gắn bó thủy chung vợ chồng. Chính từ đó, làng nghề bánh phu thê Đình Bảng được ra đời và phát triển suốt từ thời nhà Lý cho đến ngày nay. Cũng vì tên gọi ấy mà bánh phu thê luôn được buộc thành cặp, biểu trưng cho sự gắn bó son sắt của tình chồng vợ.
Mỗi gia đình sẽ có bí quyết làm bánh phu thê riêng để tạo nên hương vị đặc biệt. Để làm nên một chiếc bánh phu thê dẻo, thơm ngon, người làm bánh cần cẩn trọng trong từng công đoạn để tránh ảnh hưởng đến chất lượng của toàn mẻ bánh. Do bánh được kết hợp từ nhiều loại nguyên liệu khác nhau nên người làm bánh thường phải tỉ mỉ trong từng khâu. Sau khi các nguyên liệu được chuẩn bị xong, người thợ dàn mỏng bột lên khuôn, đặt nhân vào một đầu rồi đắp phần bột còn lại lên nhân.
Nghệ nhân dàn bột làm bánh
Lá gói bánh là lá dong. Lá rửa sạch, để ráo nước, tước bớt cọng để lá được mềm mại trong khi gói. Lá lót trong phải là lá chuối tây dẻo luộc chín hong khô. Khi gói, người ta còn quết lên lá một lớp mỡ để khi bóc bánh ăn không bị dính. Sau khi gói, bánh được luộc chín, vớt ra buộc từng cặp bằng 1 chiếc lạt hồng.
Nghệ nhân chuẩn bị lá chuối gói bánh
Bánh phu thê Đình Bảng nổi bật với hương vị ngọt dịu, dẻo thơm, được gói trong lá dong xanh, vuông vắn, tượng trưng cho đất trời hài hòa. Lớp vỏ trong suốt, dẻo dai làm từ bột nếp cái hoa vàng, bao bọc phần nhân ngọt ngào từ đỗ xanh, dừa nạo, đường kình và chút vừng rang thơm vàng. Vỏ bánh được làm từ gạo nếp cái hoa vàng, bao bọc phần nhân đậu xanh bùi béo, tạo nên sự hài hòa tinh tế trong từng miếng bánh. Khi cắn một miếng, vị ngọt thanh tan chảy nơi đầu lưỡi, dẻo mà không ngán, như vị của hạnh phúc giản đơn, kết tinh từ bàn tay khéo léo và tấm lòng tinh tế của người làm bánh Kinh Bắc.
Một số nguyên liệu làm bánh phu thê Đình Bảng
Chiếc bánh phu thê đạt tiêu chuẩn là khi thưởng thức người ta sẽ thấy được màu vàng trong của bánh, nhìn thấu những sợi đu đủ bên ngoài lớp vỏ. Khi ăn, cảm nhận hương thơm, dẻo từ gạo nếp, dai giòn của đu đủ, béo bùi của đậu xanh, dừa, và vị ngọt của đường…
Do vị ngon đặc trưng của bánh nên ai đến Bắc Ninh cũng mong muốn được thưởng thức, mua về làm quà biếu. Bởi vậy, người dân Đình Bảng sản xuất bánh cả năm. Riêng từ tháng Chạp âm lịch, những cơ sở lớn phải thuê thêm hàng chục nhân công làm việc ngày đêm để kịp giao hàng cho dịp Tết.
Ngày nay, dù xã hội đổi thay, bánh phu thê vẫn hiện diện trong mọi đám cưới hỏi ở miền Bắc, nhất là tại Bắc Ninh – nơi người ta vẫn trân trọng từng nếp gói, từng sợi lạt đỏ buộc chặt tình duyên. Bởi với người Bắc Ninh, mỗi chiếc bánh phu thê không chỉ là món quà vật chất, mà là món quà tinh thần gửi trao, tượng trưng cho tình yêu, sự hòa hợp và lòng chung thủy vĩnh cửu./.
Lê Thị Thương
